Diyaliz Ünitelerinde Enfeksiyon Kontrol Yönetimi: Su Kalitesi ve Cihaz Dezenfeksiyonunun Önemi

Diyaliz tedavisi, kronik böbrek yetmezliği olan hastalar için yaşamı sürdürücü bir uygulamadır. Ancak bu tedavi süreci, doğrudan damar yoluna erişim gerektirmesi nedeniyle enfeksiyon riski açısından en hassas alanlardan biridir.
Bu nedenle diyaliz ünitelerinde enfeksiyon kontrol yönetimi, yalnızca hastaların değil, aynı zamanda sağlık çalışanlarının da güvenliği için kritik bir öneme sahiptir.

Bu makalede, diyaliz enfeksiyon kontrolü, su kalitesi ve cihaz dezenfeksiyonu süreçlerinin nasıl yönetilmesi gerektiğini, ulusal ve uluslararası standartlar ışığında detaylı biçimde ele alacağız.

Diyaliz Ünitelerinde Enfeksiyon Riskinin Kaynakları

Diyaliz sırasında kan, su ve cihaz sistemleri arasında çoklu temas gerçekleşir. Bu nedenle enfeksiyonlar farklı kaynaklardan ortaya çıkabilir:

• Su sistemi kontaminasyonu
• Diyaliz cihazı iç hatlarının yetersiz dezenfeksiyonu
• Vasküler giriş bölgesi enfeksiyonları
• El hijyeni eksiklikleri
• Çevresel yüzey kontaminasyonu

Bu risklerin azaltılabilmesi için, her bir faktörün kontrol altına alınması ve düzenli izleme süreçlerinin oluşturulması gerekmektedir.

Su Kalitesi: Diyaliz Güvenliğinin Temel Taşı

1. Su Arıtma Sisteminin Önemi

Diyalizde kullanılan su, hastanın dolaşım sistemine dolaylı yoldan karışır. Bu nedenle suyun mikrobiyolojik ve kimyasal kalitesi doğrudan tedavi güvenliğini etkiler.

• AAMI (Association for the Advancement of Medical Instrumentation) ve
• Sağlık Bakanlığı Diyaliz Merkezleri Yönetmeliği

su kalitesi için referans değerleri belirlemiştir.

2. Su Kalitesinde İzlenmesi Gereken Parametreler

Diyaliz suyu için kritik parametreler şunlardır:

• Toplam bakteri sayısı: <100 CFU/mL
• Endotoksin düzeyi: <0.25 EU/mL
• İletkenlik, pH, kloramin, sertlik ve ağır metal düzeyleri

Suyun kalitesi haftalık mikrobiyolojik analizler ve aylık kimyasal analizlerle düzenli olarak kontrol edilmelidir.

3. Biofilm Riski

Su sistemlerinde zamanla biofilm oluşumu meydana gelebilir. Bu tabaka, bakterilerin direnç kazanmasına yol açar.
Biofilm kontrolü için:

• Periyodik kimyasal dezenfeksiyon,
• Sıcak su veya kimyasal temizleme döngüleri
• Filtre değişim takibi

sistematik olarak yapılmalıdır.

Diyaliz Cihazı Dezenfeksiyonu: Etkin ve Güvenli Yaklaşım

1. Dezenfeksiyon Sıklığı ve Prosedürleri
   Diyaliz cihazları her hasta sonrasında ve gün sonunda, üretici talimatlarına uygun şekilde dezenfekte edilmelidir. Kullanılan dezenfektan, cihaz iç yüzeylerinde biofilm veya pirojen oluşumuna izin vermemelidir.
2. Uygun Dezenfektan Seçimi
   Cihaz dezenfeksiyonunda kullanılacak kimyasallar şu özellikleri taşımalıdır:

• Sitrik asit, malik asit veya perasetik asit bazlı olmalı,
• Sporosidal etki göstermeli,
• Kısa temas süresine sahip olmalı,
• Malzeme uyumlu ve kalıntı bırakmamalı.

Hemodiyaliz cihazlarının etkin ve güvenli dezenfeksiyonu için bu kriterlere uygun ürünler tercih edilmelidir. Bu özellikleri taşıyan Detro Hemoplus PAA, hemodiyaliz cihazlarının rutin dezenfeksiyonunda güvenle kullanılabilir.

Personel Hijyeni ve Eğitim

Hiçbir teknik altyapı, personel uyumu olmadan yeterli koruma sağlayamaz.
Bu nedenle diyaliz merkezlerinde:

• El hijyeni uygulamaları düzenli olarak gözlemlenmeli,
• Kişisel koruyucu ekipman (KKE) kullanımı zorunlu hale getirilmeli,
• Eğitim ve farkındalık programları periyodik olarak yapılmalıdır.

Ayrıca, kullanılan antiseptiklerin cilt uyumu yüksek, alerjen içermeyen, uzun süreli kullanıma uygun olması da önemlidir.
Örneğin, povidon-iyodin bazlı antiseptik sabunlar (Detro PW %7,5 Scrub) el hijyeni standardizasyonunda güvenle kullanılabilir.

Enfeksiyon Kontrol Komitesi ve İzleme Süreci

Diyaliz merkezlerinde enfeksiyon kontrolü, yalnızca uygulamayla değil, sürekli izleme ve raporlama sistemiyle desteklenmelidir.
Bu kapsamda:

• Aylık mikrobiyolojik izlem raporları,
• Su kalitesi analiz sonuçları,
• Dezenfeksiyon log kayıtları
• Hasta bazlı enfeksiyon oranı (1000 kateter günü başına)

düzenli olarak değerlendirilmelidir.

Sürekli İyileştirme Yaklaşımı

PDCA (Planla – Uygula – Kontrol Et – Önlem Al) döngüsü, diyaliz enfeksiyon kontrol yönetiminin temelini oluşturur.
Bu süreçte:

1. Riskler belirlenir,
2. Önlemler uygulanır,
3. Sonuçlar izlenir,
4. Yeni standartlar belirlenir.

Bu yaklaşım, Sağlık Bakanlığı kalite standartlarına, ISO 9001 ve ISO 13485 sistemlerine tam uyum sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Diyaliz ünitesinde su kalitesi testleri ne sıklıkla yapılmalıdır?
Mikrobiyolojik analizler haftalık, kimyasal analizler aylık olarak yapılmalıdır. Ayrıca sistem bakımından sonra mutlaka yeniden numune alınmalıdır.

2. Dezenfeksiyon kayıtları nasıl tutulmalıdır?
Tüm işlemler dijital veya yazılı log formlarıyla, tarih, ürün, konsantrasyon ve sorumlu personel bilgileriyle kayıt altına alınmalıdır.

3. Personel el hijyeninde hangi antiseptikler önerilir?
Klorheksidin glukonat, povidon-iyodin veya alkol bazlı ürünler, uluslararası rehberlerde önerilen ilk tercihlerdir.

• Klorheksidin bazlı ürünler: Detro Hexidin Plus
• Alkol bazlı ürünler: Detro Derm, Detro Derm Soft %72, Detro Derm Soft Gel
• Povidon-iyodin bazlı ürünler:, Detro PW %10, Detro PW 7,5

Bu ürünler, el hijyeni için uygun konsantrasyon ve formda geliştirilmiş olup, diyaliz merkezlerinde güvenle kullanılabilir.

Diyaliz ünitelerinde enfeksiyon kontrol yönetimi, yalnızca cihaz dezenfeksiyonu veya el hijyeninden ibaret değildir.
Su kalitesi, cihaz iç hatlarının temizliği, yüzey hijyeni ve personel eğitimi birlikte ele alındığında, hasta güvenliği ve hizmet kalitesi en üst düzeye çıkar.

Unutulmamalıdır ki; diyaliz enfeksiyonlarını önlemek, tedavi etmekten çok daha kolaydır.