Hastane Enfeksiyonlarında Risk Analizi Nasıl Yapılır?

Hastane enfeksiyonları (nosokomiyal enfeksiyonlar), sağlık hizmeti sunulan ortamlarda hastaların, personelin ve ziyaretçilerin sağlığını tehdit eden en önemli sorunlardan biridir. Bu enfeksiyonların önlenebilmesi için yalnızca doğru dezenfeksiyon uygulamaları değil, aynı zamanda etkin bir risk analizi süreci de hayati önem taşır.

Bu makalede, hastane enfeksiyonlarında risk analizi sürecinin nasıl yapılandırılması gerektiğini, hangi parametrelerin değerlendirilmesi gerektiğini ve analiz sonuçlarının enfeksiyon kontrol stratejilerine nasıl entegre edileceğini ele alacağız.

Hastane Enfeksiyonlarında Risk Analizinin Amacı

Risk analizi, sağlık kuruluşlarında enfeksiyon oluşma olasılığı ve etkilenebilecek bireylerin potansiyel zarar düzeyini belirlemek için yapılan sistematik bir süreçtir.
Temel amaç, riskleri tanımlamak, önceliklendirmek ve azaltmak için uygulanabilir stratejiler geliştirmektir.

Bu süreç, Sağlık Bakanlığı Enfeksiyon Kontrol Yönetmeliği, ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi ve ISO 13485 Tıbbi Cihaz Kalite Yönetimi standartlarının da gereklilikleri arasındadır.

Risk Analizi Sürecinin Temel Aşamaları

1. Tehlike Tanımlama (Hazard Identification)

İlk adım, hastane enfeksiyonu açısından risk oluşturan faktörlerin belirlenmesidir.
Bunlar arasında:

• Yüksek riskli alanlar: Yoğun bakım üniteleri, ameliyathaneler, yenidoğan üniteleri
• Kritik ekipmanlar: Endoskoplar, ventilatörler, cerrahi aletler
• Personel uygulamaları: El hijyeni uyumu, koruyucu ekipman kullanımı
• Çevresel faktörler: Temizlik ve dezenfeksiyon sıklığı, hava kalitesi, su sistemleri

her biri ayrı bir analiz parametresi olarak değerlendirilir.

2. Risk Değerlendirme (Risk Assessment)

Bu aşamada her bir tehlikenin:

• Oluşma olasılığı (P)
• Zarar şiddeti (S)
• Maruziyet sıklığı (E)

kriterlerine göre risk puanı belirlenir.
Sıklıkla R = P x S x E formülü kullanılarak sayısal bir risk değeri hesaplanır.

Bu analizler genellikle Enfeksiyon Kontrol Komitesi tarafından, yıllık enfeksiyon kontrol planı hazırlanırken yapılır.

3. Riskin Önceliklendirilmesi

Elde edilen risk puanlarına göre alanlar yüksek, orta ve düşük riskli olarak sınıflandırılır.
Örneğin:

• Ameliyathaneler ve yoğun bakımlar → Yüksek riskli
• Poliklinikler → Orta riskli
• İdari ofisler → Düşük riskli

Bu önceliklendirme, dezenfeksiyon sıklığı, ürün seçimi ve personel eğitimi planlaması için rehber oluşturur.

Risk Azaltma Stratejileri

Risk analizi sonrasında, enfeksiyon riskini minimize etmek için uygulamaya dönük stratejiler belirlenir.
Bu stratejiler üç ana başlıkta ele alınabilir:

1. El Hijyeni ve Antisepsi

Hastane enfeksiyonlarının %70’inden fazlası eller aracılığıyla bulaşmaktadır.
Bu nedenle:

• Alkol bazlı el antiseptikleri,
• Klorheksidin glukonat veya povidon-iyodin içeren ürünler,
• Cilt uyumlu, hızlı etkili formülasyonlar

günlük kullanıma entegre edilmelidir.

2. Yüzey ve Cihaz Dezenfeksiyonu

Risk analizinde yüzey dezenfeksiyonu kritik bir yer tutar.
Çünkü mikroorganizmalar, hastane yüzeylerinde saatler hatta günlerce canlı kalabilir.

Bu nedenle kullanılacak dezenfektanlarda şu özellikler aranmalıdır:

• Geniş spektrumlu mikrobiyal etki (bakteri, virüs, mantar, spor)
• Kısa temas süresi
• Malzeme uyumluluğu
• Kalıntı bırakmama özelliği

Örneğin, hidrojen peroksit bazlı ürünler (örneğin Detro SAN HP) bu konuda yüksek etkinlik ve materyal dostu yapı sunar.

3. Eğitim ve İzleme

Personelin hijyen kurallarına uyumu, risk analizinin başarısını doğrudan etkiler.
Bu nedenle:

• Periyodik eğitimler
• Gözlem formlarıyla el hijyeni uyum takibi
• ATP biyolüminesans testleriyle yüzey kontrolü
• Mikrobiyolojik sürüntü analizleri

düzenli olarak yapılmalıdır.

Risk Analizi Sonuçlarının Raporlanması ve İyileştirme

Risk analizi sonuçları, Enfeksiyon Kontrol Komitesi Raporları, Kalite Yönetim Sistemi dokümanları ve Sağlık Bakanlığı denetimleri için kayıt altına alınmalıdır.
Analiz sonuçları:

• Yıllık hedeflerin belirlenmesinde,
• Ürün ve ekipman seçiminde,
• Temizlik protokollerinin revizyonunda

aktif olarak kullanılmalıdır.

Sürekli iyileştirme (PDCA döngüsü) yaklaşımıyla, risk analizi sadece bir denetim gerekliliği değil, enfeksiyon kontrolünün dinamik bir parçası haline gelir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Hastane enfeksiyonu risk analizi ne sıklıkla yapılmalıdır?
En az yılda bir kez, ancak yeni ünite açılışları, ekipman değişiklikleri veya salgın durumlarında ek analiz yapılmalıdır.

2. Risk analizi için özel bir yazılım gerekir mi?
Bazı hastaneler kalite yönetim sistemlerine entegre risk analiz modülleri kullanmaktadır, ancak Excel tabanlı formlar da yeterli olabilir.

3. Dezenfektan seçimi risk analizinde nasıl rol oynar?
Dezenfektanların etki spektrumu, malzeme uyumu ve etki süresi risk skorunu doğrudan etkiler. Yanlış ürün seçimi, kontrol altına alınamayan risklere yol açabilir.

4. Hijyen risk analizinde en sık yapılan hata nedir?
Genellikle uygulamada standardizasyon eksikliği ve gözleme dayalı risk puanlamasının subjektif olması öne çıkar. Bu nedenle ölçülebilir göstergeler tercih edilmelidir.

Sonuç olarak, hastane enfeksiyonlarında risk analizi; yalnızca bir kalite gerekliliği değil, hasta güvenliği, çalışan sağlığı ve kurumsal itibar açısından da kritik bir süreçtir.
Etkin analiz, doğru dezenfektan seçimi ve sürekli izleme ile enfeksiyon oranlarında kalıcı azalma sağlamak mümkündür.